مقدمه
در فرهنگ غنی اسلامی، همواره بر اهمیت نشاط، سرگرمیهای سالم و بهرهگیری از اوقات فراغت و عدم ضایع کردن نعمتهای خداوند از جمله وقت تأکید شده است. بازی، بهعنوان یکی از فطریترین نیازهای بشری، تنها وسیلهای برای گذران اوقات نیست، بلکه بستری اساسی برای رشد و تکامل جسمی، ذهنی، اجتماعی و عاطفی در تمام مراحل زندگی، بهویژه در دوران کودکی، نوجوانی و جوانی به شمار میرود. این مقاله با نگاهی جامع به مفهوم بازی و فواید آن در مراحل مختلف سنی، به بررسی مزایای بازیهای واقعی و مجازی برای کودکان، نوجوانان و جوانان میپردازد.
البته لازم به ذکر است که ضررهای این بازیها در شرایط خاص نیز وجود دارد و قاعده درست بودن و نبودن کلی بازیها و همچنین رعایت بعضی از شروط لازم در آن را نیز در مقالهای جدا بررسی کردهایم.
در دنیای شیرین و زودگذر کودکی، بازی فراتر از یک سرگرمی ساده است؛ بلکه یک نیاز اساسی برای رشد و تکامل همهجانبه کودکان و فهماندن و یاددادن بعضی مسائل مهم محسوب میشود. بازیکردن به کودکان این فرصت را میدهد تا مهارتهای گوناگونی را بیاموزند، خلاقیت خود را پرورش دهند و با دنیای پیرامون خود ارتباطی سازنده برقرار کنند. همچنین آزادکردن انرژیهای دوران کودکی و عدم نابودکردن آن نیز که بسیار مهم است.
با ورود به دوران نوجوانی و جوانی، اگرچه شکل و نوع بازیها دستخوش تغییر میشود، اما اهمیت آن در حفظ سلامت جسمی و روانی همچنان پابرجا میماند.
والدین و مربیان در تمامی مراحل سنی، بهویژه در دوران کودکی و نوجوانی، نقش بسزایی در فراهمکردن فرصتهای مناسب برای بازی دارند. البته باید بدانند اگر آنها نیت و هدفشان رشد کودک در جهات مختلف جسمی و روحی باشد و همچنین قوانین اسلامی را رعایت کنند و در بهوجودآوردن این شرایط اسراف نکنند و از سهلانگاری بهدور باشند و نظارت خود را درست انجام دهند این عمل به عبادت تبدیل شده و پاداش بزرگی در نزد خدا دارد.
همچنین ایجاد محیطی امن و مناسب با وسایل بازی متنوع، تشویق کودکان و نوجوانان به بازیهای گروهی و فردی، و حتی مشارکت در بازیهای آنها میتواند به رشد سالم و شاداب آنها کمک شایانی کند. همچنین، آگاهیبخشی در مورد استفاده صحیح و متعادل از بازیهای مجازی و نظارت بر محتوای آنها از اهمیت ویژهای برخوردار است.
بازی، یک ضرورت انکارناپذیر برای رشد و تعالی در تمام دوران زندگی است. بدین علت اسلام هرآنچه که وارد دایره حرام نشود و یا نزدیک به آن نشود را ستوده است. از کودکی که بنیانهای شخصیتی و جسمی در آن شکل میگیرد، تا نوجوانی و جوانی که فرد برای ایفای نقشهای اجتماعی آماده میشود، و حتی در بزرگسالی که بازی میتواند عاملی برای کاهش استرس و افزایش نشاط باشد هر گونه بازی و حرکتی شبیه به بازی که به هدف نهایی تبدیل نشود و تمام زندگی آنان را احاطه نکند، مشکلی ندارد و قابلتحسین است.
با درک اهمیت بازی و فراهمکردن فرصتهای مناسب برای آن، خاصتا در محیطهای آموزشی همانند مسجد و نیز در خانه میتوانیم نسلی سالم، خلاق، مسئولیتپذیر و بانشاط تربیت کنیم که در مسیر رشد و کمالی که مدنظر اسلام و است گامهای بزرگی برداریم. اجازه دهیم کودکان، نوجوانان و جوانان ما بازی کنند، و ما نیز با برنامهریزی و هدفدار کردن و جهتدهی صحیح برای فرزندانمان در دنیای اجتنابناپذیر بازی، بستر اصلی یادگیری، شکوفایی و تجربه زندگی سالم را فراهم کنیم.