بسم‌الله الرحمن الرحیم

بازی

ضرورتی برای رشد در تمام دوران زندگی
2149884379

مقدمه

در فرهنگ غنی اسلامی، همواره بر اهمیت نشاط، سرگرمی‌های سالم و بهره‌گیری از اوقات فراغت و عدم ضایع کردن نعمت‌های خداوند از جمله وقت تأکید شده است. بازی، به‌عنوان یکی از فطری‌ترین نیازهای بشری، تنها وسیله‌ای برای گذران اوقات نیست، بلکه بستری اساسی برای رشد و تکامل جسمی، ذهنی، اجتماعی و عاطفی در تمام مراحل زندگی، به‌ویژه در دوران کودکی، نوجوانی و جوانی به شمار می‌رود. این مقاله با نگاهی جامع به مفهوم بازی و فواید آن در مراحل مختلف سنی، به بررسی مزایای بازی‌های واقعی و مجازی برای کودکان، نوجوانان و جوانان می‌پردازد.

البته لازم به ذکر است که ضررهای این بازی‌ها در شرایط خاص نیز وجود دارد و قاعده درست بودن و نبودن کلی بازی‌ها و همچنین رعایت بعضی از شروط لازم در آن را نیز در مقاله‌ای جدا بررسی کرده‌ایم.

کودکی: بستری برای شکوفایی همه‌جانبه

در دنیای شیرین و زودگذر کودکی، بازی فراتر از یک سرگرمی ساده است؛ بلکه یک نیاز اساسی برای رشد و تکامل همه‌جانبه کودکان و فهماندن و یاددادن بعضی مسائل مهم محسوب می‌شود. بازی‌کردن به کودکان این فرصت را می‌دهد تا مهارت‌های گوناگونی را بیاموزند، خلاقیت خود را پرورش دهند و با دنیای پیرامون خود ارتباطی سازنده برقرار کنند. همچنین آزادکردن انرژی‌های دوران کودکی و عدم نابودکردن آن نیز که بسیار مهم است.

  • رشد جسمی: بازی‌های فعال مانند دویدن، پریدن، بالارفتن و حرکات بدنی متنوع، عضلات کودکان را تقویت کرده و به هماهنگی اعضای بدنشان کمک می‌کند. این فعالیت‌ها همچنین باعث بهبود عملکرد سیستم قلبی و عروقی و افزایش سطح انرژی آن‌ها می‌گردد. در آموزه‌های اسلامی نیز در مسئله شکرگزاری نعمت‌ها استفاده درست از آنان ذکر شده و همچنین بر بدن قوی و آماده و توانا برای عبادت و دوری از کسلی بسیار تأکید شده است. اینها همه بر اهمیت تحرک و ورزش برای سلامتی جسمانی در ارتباط هستند.

 

  • رشد ذهنی: بازی‌های فکری و تخیلی نظیر ساختن با اسباب‌بازی‌ها، بازی‌های نقش‌آفرینی، حل معماها و پازل‌ها، قدرت تفکر انتقادی، توانایی حل مسئله و بعضی بازهای آمیخته با ریاضی و سایر علوم، خلاقیت کودکان را به طرز چشمگیری ارتقا می‌بخشد. آن‌ها در حین بازی یاد می‌گیرند چگونه برنامه‌ریزی کنند، تصمیم بگیرند و ایده‌های نوآورانه را به بوته آزمایش بگذارند. این مهارت‌ها در مراحل بعدی زندگی و تحصیل نیز نقش کلیدی ایفا می‌کنند. همچنین این نوع بازی‌ها شجاعت و قدرت ریسک‌پذیری را بالا می‌برند.

 

  • رشد اجتماعی و عاطفی: تعامل در بازی‌های گروهی به کودکان می‌آموزد که چگونه با دیگران همکاری کنند، نوبت را رعایت کنند، احساسات خود را به شیوه‌ای مناسب بیان نمایند و با همسالان خود همدلی نشان دهند. آن‌ها در این تعاملات، آداب معاشرت، دوست‌یابی، برقراری روابط سالم و رفتار صحیح در موقعیت‌های اجتماعی مختلف را فرامی‌گیرند. آموزه‌های اسلامی نیز سرشار از تأکید بر اهمیت روابط حسنه، تعاون و احترام به دیگران است که در بستر بازی‌های اجتماعی به‌خوبی تمرین می‌شود. در حقیقت می‌توان گفت اگر این بازی‌ها سالم برگزار گردد تأثیر زیادی بر تربیت درست در زمینه کارگروهی و همچنین یادگیری ارتباط با دیگران را یاد می‌دهد.

 

  • بهبود سلامت روان: بازی‌کردن به کودکان کمک می‌کند تا استرس و اضطراب خود را کاهش داده و احساس شادی و رضایت بیشتری را تجربه کنند. آن‌ها از طریق بازی می‌توانند دنیای پیرامون خود را کشف کرده، ترس‌ها و نگرانی‌هایشان را به‌صورت غیرمستقیم بروز دهند و اعتمادبه‌نفس خود را تقویت نمایند. ایجاد فضایی امن و شاد برای بازی کودکان، از منظر تربیت اسلامی، وظیفه‌ای مهم برای والدین و مربیان به شمار می‌رود.
نوجوانی و جوانی: تداوم رشد و نشاط

با ورود به دوران نوجوانی و جوانی، اگرچه شکل و نوع بازی‌ها دستخوش تغییر می‌شود، اما اهمیت آن در حفظ سلامت جسمی و روانی همچنان پابرجا می‌ماند.

انواع بازی
  • بازی‌های واقعی: فعالیت‌های ورزشی، بازی‌های گروهی سازمان‌یافته، اردوها و تفریحات سالم در طبیعت، نقش مهمی در حفظ سلامت جسمی، مدیریت استرس و تقویت روحیه کار تیمی در نوجوانان و جوانان ایفا می‌کنند. این فعالیت‌ها، علاوه بر فواید جسمانی، فرصتی برای تعاملات اجتماعی مثبت و تخلیه هیجانات در فضایی سالم و سازنده فراهم می‌آورند. در فرهنگ اسلامی، بر اهمیت حفظ قوت و نشاط جسمانی برای انجام وظایف دینی و اجتماعی تأکید شده است.

 

  • بازی‌های مجازی: با پیشرفت فناوری، بازی‌های مجازی به بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی بسیاری از نوجوانان و جوانان تبدیل شده‌اند. این بازی‌ها، در صورت استفاده صحیح و متعادل و رعایت اصول حلال و حرام، می‌توانند مزایایی نیز به همراه داشته باشند. برخی از بازی‌های مجازی قدرت تفکر استراتژیک، حل مسئله، سرعت عمل و هماهنگی چشم و دست را تقویت می‌کنند. همچنین، برخی از بازی‌های آنلاین امکان تعامل با افراد دیگر را فراهم کرده و می‌توانند به تقویت مهارت‌های اجتماعی (البته در فضای مجازی) منجر شوند. بااین‌حال، لازم است توجه داشت که استفاده بیش از حد و بدون نظارت از بازی‌های مجازی می‌تواند منجر به انزوا، کم‌تحرکی، مشکلات بینایی و اعتیاد شود. از منظر اسلامی، اعتدال در هر امری، از جمله استفاده از فناوری و سرگرمی، مورد تأکید قرار گرفته است.
نقش والدین و مربیان در فراهم‌کردن فرصت‌های بازی

 

والدین و مربیان در تمامی مراحل سنی، به‌ویژه در دوران کودکی و نوجوانی، نقش بسزایی در فراهم‌کردن فرصت‌های مناسب برای بازی دارند. البته باید بدانند اگر آنها نیت و هدفشان رشد کودک در جهات مختلف جسمی و روحی باشد و همچنین قوانین اسلامی را رعایت کنند و در به‌وجودآوردن این شرایط اسراف نکنند و از سهل‌انگاری به‌دور باشند و نظارت خود را درست انجام دهند این عمل به عبادت تبدیل شده و پاداش بزرگی در نزد خدا دارد.

 همچنین ایجاد محیطی امن و مناسب با وسایل بازی متنوع، تشویق کودکان و نوجوانان به بازی‌های گروهی و فردی، و حتی مشارکت در بازی‌های آن‌ها می‌تواند به رشد سالم و شاداب آن‌ها کمک شایانی کند. همچنین، آگاهی‌بخشی در مورد استفاده صحیح و متعادل از بازی‌های مجازی و نظارت بر محتوای آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

نتیجه

بازی، یک ضرورت انکارناپذیر برای رشد و تعالی در تمام دوران زندگی است. بدین علت اسلام هرآنچه که وارد دایره حرام نشود و یا نزدیک به آن نشود را ستوده است. از کودکی که بنیان‌های شخصیتی و جسمی در آن شکل می‌گیرد، تا نوجوانی و جوانی که فرد برای ایفای نقش‌های اجتماعی آماده می‌شود، و حتی در بزرگسالی که بازی می‌تواند عاملی برای کاهش استرس و افزایش نشاط باشد هر گونه بازی و حرکتی شبیه به بازی که به هدف نهایی تبدیل نشود و تمام زندگی آنان را احاطه نکند، مشکلی ندارد و قابل‌تحسین است.

با درک اهمیت بازی و فراهم‌کردن فرصت‌های مناسب برای آن، خاصتا در محیط‌های آموزشی همانند مسجد و نیز در خانه می‌توانیم نسلی سالم، خلاق، مسئولیت‌پذیر و بانشاط تربیت کنیم که در مسیر رشد و کمالی که مدنظر اسلام و است گام‌های بزرگی برداریم. اجازه دهیم کودکان، نوجوانان و جوانان ما بازی کنند، و ما نیز با برنامه‌ریزی و هدف‌دار کردن و جهت‌دهی صحیح برای فرزندانمان در دنیای اجتناب‌ناپذیر بازی، بستر اصلی یادگیری، شکوفایی و تجربه زندگی سالم را فراهم کنیم.

ارائه شده توسط سایت کودک مسلمان
خانه
حساب کاربری
سبد خرید
جستجو